Mỗi năm, một dải đất ven biển chỉ rộng hơn 55 hecta ở Nam Trung Bộ làm ra khoảng 25 tỷ con tôm giống, theo số liệu của Hiệp hội Tôm giống Bình Thuận. Con số này nhiều đến mức nếu chia đều cho hơn 100 triệu dân Việt Nam, mỗi người sẽ có gần 250 con tôm giống mỗi năm. Rất nhiều đĩa tôm trên mâm cơm cả nước bắt đầu vòng đời của mình từ chính dải biển nhỏ bé này.

Dải đất hơn 55 ha làm ra 25 tỷ con tôm
Nơi làm ra lượng tôm giống khổng lồ đó là vùng sản xuất ở xã Vĩnh Tân, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận cũ, nay thuộc xã Vĩnh Hảo, tỉnh Lâm Đồng. Các trại tôm giống nằm dọc Quốc lộ 1, sát mép biển, tập trung ở thôn Vĩnh Tiến, thôn Vĩnh Hưng và xóm 7 của xã Vĩnh Tân cũ. Theo Hiệp hội Tôm giống Bình Thuận, khu vực này có gần 60 doanh nghiệp hoạt động trên diện tích hơn 55 ha.
Tính theo số liệu của hiệp hội, bình quân mỗi hecta đất ở Vĩnh Tân làm ra hơn 450 triệu con tôm giống mỗi năm. Nghề làm tôm giống tại đây cũng tạo việc làm ổn định cho khoảng 2.500 lao động. Sản phẩm chính xuất ra từ các trại là giống tôm thẻ chân trắng và tôm sú.
Chia ra là khoảng 68 triệu con tôm giống mỗi ngày
Để dễ hình dung con số 25 tỷ con mỗi năm, có thể làm một phép chia đơn giản theo ngày. Nếu chia đều cho cả năm, dải đất này cho ra khoảng 68 triệu con tôm giống mỗi ngày. Với dân số Việt Nam hơn 100 triệu người, phép chia từ con số 25 tỷ tương đương gần 250 con tôm giống cho mỗi người dân mỗi năm.
Nếu quy ra từng chuyến xe, quy mô còn rõ hơn nữa. Trong một vụ vận chuyển tôm giống từ Ninh Thuận về Bạc Liêu được báo chí ghi lại, mỗi thùng chứa 12.000 con và một xe tải chở 37 thùng, tức 444.000 con. Lấy cỡ thùng đó làm phép chia cho 68 triệu con mỗi ngày, lượng tôm xuất trại tương đương khoảng 5.700 thùng mỗi ngày.
Vì sao con tôm nhỏ lại chọn vùng biển ít mưa
Không phải ngẫu nhiên các trại giống lại tập trung sát nhau dọc bờ biển Bình Thuận cũ dài 192 km này. Vùng biển Tuy Phong ít mưa quanh năm và ít sông đổ ra biển, nên độ mặn nước biển rất ổn định, nhiệt độ cao và đều. Ấu trùng tôm vốn rất nhạy với những biến động nhỏ của độ mặn và chất lượng nước.
Bên cạnh đó, ven biển khu vực này có nhiều rạn san hô giúp nước biển luôn trong và sạch. Đó là những điều kiện mà trại giống cần để ươm nuôi con tôm từ lúc mới nở.
Từ con tôm bố mẹ nhập từ Mỹ đến chuyến xe đêm về miền Tây
Phần lớn tôm thẻ chân trắng bố mẹ phải nhập khẩu, bởi cả nước mỗi năm cần khoảng 180.000 đến 260.000 con bố mẹ và khoảng 90% trong số đó là hàng nhập ngoại. Tại Vĩnh Tân, Công ty TNHH Đầu tư Thủy sản Nam Miền Trung nhập 100% tôm bố mẹ, mỗi tháng từ 1.000 đến 2.000 cặp từ các hãng ở Mỹ như SIS Hawaii. Công ty này có trụ sở tại Vĩnh Tân và là doanh nghiệp tôm giống lớn nhất vùng, với công suất công bố năm 2020 là 15 tỷ con post mỗi năm từ 7 khu phức hợp.
Để có nước sạch cho trại, Nam Miền Trung dùng tàu ra khơi hàng chục hải lý lấy nước biển tự nhiên và xây khu nuôi tảo tươi làm thức ăn cho ấu trùng. Các trại lớn tại đây có phòng xét nghiệm dùng máy PCR để kiểm tra mầm bệnh ở từng công đoạn. Viện Sabio cùng Hiệp hội Tôm giống Bình Thuận cũng đã đầu tư máy Real-time PCR xét nghiệm được 50 bệnh thủy sản, trong đó có 21 bệnh trên tôm.
Sau khi trứng nở, ấu trùng tôm lần lượt qua các giai đoạn nauplius (ấu trùng mới nở), zoea, mysis rồi thành hậu ấu trùng, gọi là post (tôm giống). Tôm thẻ chân trắng thường được xuất bán và thả nuôi ở cỡ post 12. Theo Hiệp hội Tôm Bình Thuận, chất lượng con giống quyết định khoảng 70% thành công của người nuôi tôm thịt.
Từ Vĩnh Tân, tôm giống được đóng thùng và chở bằng xe tải thùng lạnh đi khắp cả nước, nhiều nhất là về Đồng bằng sông Cửu Long như Sóc Trăng, Bến Tre, Bạc Liêu. Ở chợ tôm giống Thứ Bảy tại xã Đông Thái, tỉnh An Giang, những chuyến xe tải thùng lạnh từ miền Trung đổ về từ lúc trời chưa sáng, mỗi xe mang theo hàng triệu con tôm giống. Người mua ít thì chở vài bao bằng xe máy, người mua nhiều lại đưa xuống vỏ máy chạy theo kênh rạch về tận vùng nuôi.
Đầu vụ tại chợ này, tôm sú cỡ post 11 đến 12 sản xuất tại Đồng bằng sông Cửu Long có giá khoảng 40 đồng một con, tôm từ miền Trung về giá dưới 30 đồng một con, còn tôm thẻ chân trắng cỡ post 8 đến 10 chỉ hơn 10 đồng một con. Riêng tôm giống có thương hiệu, được công ty đóng thùng bài bản thì giá cao hơn nhiều so với các mức trên.
Khoảng 15 đến 20% tôm giống cả nước bắt đầu từ đây
Đặt cạnh bức tranh cả nước mới thấy hết sức nặng của dải biển nhỏ này. Năm 2025, cả nước có 1.910 cơ sở sản xuất, ương dưỡng giống tôm nước lợ với tổng sản lượng 167,58 tỷ con, tăng so với mức 159 tỷ con của năm 2024. Tùy theo năm và nguồn số liệu, lượng tôm giống của Vĩnh Tân chiếm khoảng 15 đến 20% sản lượng cả nước.
Nhìn rộng ra vùng liền kề, khu vực Ninh Thuận cũ nay thuộc tỉnh Khánh Hòa cũng là một trung tâm lớn khi năm 2022 sản xuất 39 tỷ con từ 415 cơ sở, chiếm 24,4% cả nước. Tính chung, khu vực Nam Trung Bộ mà chủ yếu là Lâm Đồng và Khánh Hòa cung ứng khoảng 70 tỷ con giống mỗi năm, gần 40% sản lượng cả nước. Chính nguồn giống này góp phần nuôi sống ngành tôm Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt hơn 4,6 tỷ USD.
Thương hiệu tôm giống Bình Thuận được gây dựng trong khoảng 30 năm, và không phải nơi này lúc nào cũng sầm uất như bây giờ. Gần 20 năm trước, khu vực xóm 7 của xã Vĩnh Tân vẫn còn là một vùng đất hoang ven biển trước khi những trại giống đầu tiên mọc lên.
Đăng ký thành viên để nhận thông báo bài viết mới và đọc các bài viết dành riêng cho thành viên.